Verke Editorial

Kan AI slecht advies hallucineren? Ja — zo herken en hanteer je het

Verke Editorial · April 28, 2026

Kan AI slecht advies hallucineren? Ja. Grote taalmodellen verzinnen af en toe iets dat plausibel klinkt — een onderzoek dat niet bestaat, een verkeerde bronvermelding, advies dat niet op jouw situatie van toepassing is, een zelfverzekerd klinkend kader dat gewoon verzonnen is. In coaching zijn de inzetten wat lager dan in medische of juridische contexten, maar slecht advies blijft een probleem. Kort gezegd: waarborgen verminderen hallucinatie maar nemen het niet weg, en jouw eigen calibratie is deel van hoe een goed werkende AI-coachingstool nuttig blijft.

In dit artikel lees je waar hallucinatie opduikt, hoe Verke is ontworpen om de risicocategorieën op te vangen, en hoe je als gebruiker je vertrouwen kunt kalibreren — ongeveer: "behandel AI-suggesties als advies van een slimme vriend die niet alwetend is." Verke kiest liever voor "ik weet het niet zeker" dan voor zelfverzekerd-maar-fout, en houdt de coaching gericht op verkennen in plaats van diagnose stellen. Niets daarvan maakt hallucinatie onmogelijk. Het maakt de faalpatronen wel herkenbaar en het herstel eenvoudig.

Een taalmodel voorspelt waarschijnlijke vervolgtekst op basis van patronen in zijn trainingsdata. Meestal is de meest waarschijnlijke vervolgtekst ook de juiste — daarom werken deze tools zo goed als ze doen. Soms is de meest waarschijnlijke vervolgtekst echter onjuist. Het model produceert een zelfverzekerd klinkend antwoord dat geen feitelijke basis heeft. De vlotheid is wat mensen in de war brengt: het foute antwoord leest net zo soepel als een goed antwoord, want de taak van het model is vlotte tekst, niet geverifieerde tekst.

Dit is geen liegen — het model heeft geen agenda, geen doel, geen poging tot misleiding. Het komt doordat het model geen aparte "waarheids"-component heeft die de output tegen de werkelijkheid toetst voordat hij verschijnt. Nieuwere technieken (retrieval, gebruik van tools, zelfconsistentiechecks, weigertraining) verminderen hallucinatie merkbaar, en het percentage blijft per modelgeneratie dalen. Ze nemen het echter niet weg. AI-output behandelen als "meestal kloppend, maar verifieer de delen waar het om grote gevolgen gaat" is vandaag de juiste calibratie en waarschijnlijk ook voor de komende jaren.

Verzonnen bronvermeldingen

De klassieke hallucinatievorm: "een Harvard-onderzoek uit 2019 toonde aan dat…" gevolgd door een zelfverzekerd klinkende bevinding die, als je hem opzoekt, niet blijkt te bestaan. Het artikel is verzonnen; de auteurs zijn verzonnen; de naam van het tijdschrift is misschien echt, maar het artikel niet. De oplossing: verifieer elke bronvermelding die er voor jou toe doet via PubMed of Google Scholar voordat je erop afgaat. Staat er een URL bij, klik dan door en controleer of de samenvatting echt zegt wat er beweerd wordt — soms is de URL echt, maar klopt de samenvatting eromheen niet.

Specifiek medisch of juridisch advies

Doseringen, geneesmiddelinteracties, jurisdictiegebonden regelgeving, specifieke juridische procedures — alles waarbij het antwoord exact moet kloppen of er schade ontstaat. Zelfs als het antwoord van het model toevallig juist is, is het de verkeerde tool voor deze vragen, want jij hebt geen manier om te weten of het deze keer klopte. Verifieer altijd bij een bevoegde professional (arts, apotheker, advocaat, accountant) voor alles waar je in die domeinen daadwerkelijk naar wilt handelen. Verke's coaches zijn juist ontworpen om deze vragen te weigeren in plaats van te improviseren — zie het volgende deel.

Zelfverzekerde antwoorden in smalle domeinen

Nicheaandoeningen met dunne trainingsdata, regionale regelgeving waar de rest van de wereld geen weet van heeft, specifieke therapeuten met naam, kleine vakgemeenschappen. Het model heeft net genoeg patroon in de data om iets vlots te produceren, maar niet genoeg om te weten of het klopt. De combinatie van vlotheid en specialiteit is het belangrijkste signaal — als het onderwerp obscuur is maar het antwoord zelfverzekerd, is dat het moment waarop kalibratie moet aanslaan.

Plausibele maar onjuiste kaders

Verzonnen "vijf-stappen-methoden" en "vier pijlers van…" die niet in de literatuur bestaan. Het model heeft genoeg zelfhulpachtige structuur gezien om overtuigend ogende versies ervan te produceren, ook als het specifieke kader dat het beschrijft verzonnen is. Als een kader belangrijk is voor de beslissing die je neemt, zoek dan de auteur of de methodenaam op om te bevestigen dat het echt bestaat voordat je het als gangbare praktijk behandelt. Echte kaders hebben echte Wikipedia-pagina's, boeken en bronvermeldingen; verzonnen niet.

Domeinwaarborgen

De coaches zijn ontworpen om de risicocategorieën te weigeren in plaats van te improviseren. Medische dosering, geneesmiddelinteracties, juridische adviezen, diagnostische uitspraken, alles wat over de grens van bevoegd professioneel terrein gaat — het antwoord is doorverwijzen, niet proberen. "Dat klinkt als een vraag voor een apotheker" is een functie, geen beperking. Het product geeft liever geen antwoord dan een foutief antwoord.

Bronvermeldingsdiscipline

Wanneer een coach naar een onderzoek of methode verwijst, bevat de bronvermelding een echte URL die je kunt verifiëren (het StopOverthinking-artikel op deze site verwijst naar A-Tjak et al. 2015 met een PubMed-link, precies hierom — lezers moeten kunnen doorklikken en checken). Kan de coach iets niet verifieerbaar onderbouwen, dan wordt de formulering "er is bewijs dat" of "dit is een veelvoorkomend patroon in het veld", en geen verzonnen specifieke gegevens. De lat ligt bij "een lezer kan dit in 30 seconden verifiëren."

Behoudende standaarden

Als er ernst doorklinkt in het gesprek, is de standaardzet om klinische zorg naar voren te brengen in plaats van hulp te improviseren. Crisis-gerelateerde onderwerpen leiden naar crisismiddelen. Diagnose-gerelateerde onderwerpen leiden naar een behandelaar. Het product is ontworpen om bij hoge inzetten te kiezen voor "breng dit alsjeblieft naar een mens" — precies waar hallucinatie de meeste schade zou doen als die er toch doorglipt.

Kalibratie is gedeeld werk. Het product doet zijn deel met waarborgen en bronvermeldingsdiscipline; jouw deel is een paar simpele gewoontes die hallucinatie veel minder kostbaar maken als die zich voordoet:

• Behandel AI-suggesties als advies van een slimme vriend die niet alwetend is. Een nuttig vertrekpunt, geen laatste woord.
• Verifieer bronvermeldingen voor je ze deelt of erop handelt. PubMed en Google Scholar zijn checks van 30 seconden.
• Vraag "hoe zeker weet je dit?" — modellen kunnen onzekerheid soms aangeven als je ernaar vraagt, en het antwoord zegt iets.
• Voor alles wat medisch, juridisch of financieel is — verifieer met een bevoegd mens. AI is in die domeinen de verkeerde tool als primaire bron.
• Past iets niet bij jouw situatie, ga er dan tegenin. Het antwoord wordt opnieuw afgesteld op wat je hebt toegevoegd — generiek advies is vaak een teken dat de coach de specifieke kenmerken nog niet helemaal heeft begrepen.

Zelfhulp en AI-coaching kunnen veel, maar er zijn grenzen. Als je een ernstige depressie hebt die maar niet overgaat, paniekaanvallen die je dagelijks leven verstoren, gedachten aan zelfbeschadiging, actieve traumaverwerking of een verslaving — dan zijn dat signalen om met een bevoegd behandelaar aan de slag te gaan, geen signalen om nog harder met een coachingstool door te zetten. Goedkope opties vind je bij opencounseling.com of internationale hulplijnen via findahelpline.comLanger wachten dan nodig levert je niets op.

Kalibratie — "klopt deze gedachte (of dit advies) eigenlijk wel?" — is de kern van CBT. Judiths aanpak behandelt overtuigingen als hypothesen om te toetsen in plaats van als feiten om voor waar aan te nemen, precies de houding waarmee je elke bron van input (inclusief een AI-coach) kunt gebruiken zonder die te veel te vertrouwen. Ze is ook goed in de meta-versie: opmerken wanneer je te zwaar leunt op één bron — boek, podcast, vriend, app — en je terugbrengen naar je eigen oordeel als laatste filter. Meer over de methode lees je in Cognitieve gedragstherapie.

Probeer een CGT-oefening met Judith — geen account nodig