Verke Editorial

Loopbaanleegloop: wat je doet als je niet meer weet wat je van je werk wilt

Verke Editorial ·

Je cv ziet er prima uit. Beter dan prima waarschijnlijk: een nette reeks functies, elke stap logisch na de vorige, een titel die het goed doet op een verjaardag. Niemand die ernaar kijkt zou vermoeden dat je op zondagavond met je laptop open zit en niks voelt bij de week die komt. Geen angst precies, eerder een soort weer dat overtrekt. Je bent goed in je werk. Je zou het nog tien jaar kunnen doen. En juist dat is wat je bang maakt.

Dan stelt een vriend de gewone vraag — wat wil je nou eigenlijk doen? — en hoor je jezelf een antwoord geven dat je zelf niet gelooft. Of je geeft geen antwoord, verandert van onderwerp, en denkt er de drie dagen daarna over na. Je hebt de voor de hand liggende dingen geprobeerd: een lijstje met opties, wat vacatures doorgespit, een gesprek met iemand die is omgeschoold en nu irritant helder overkomt. Niets bleef hangen. De vraag is te groot, en elke keer dat je hem rechtstreeks benadert, wordt het leeg.

Dit artikel gaat over die toestand, die wij vastzitten noemen. Het legt uit waarom het komt zonder crisis, met welke drie dingen het steevast verward wordt, en geeft je daarna vijf oefeningen die uitzoeken wat je wil door te kijken naar wat je doet, in plaats van je te vragen het te verkondigen. Het eindigt met hoe je erover praat met de mensen die het raakt, en met een eerlijk stuk over wanneer het probleem helemaal niet over richting gaat.

De toestand

Waarom je vastloopt zonder dat er een crisis is

In de meeste verhalen over een carrièreswitch zit een gebeurtenis. Een reorganisatie, een gezondheidsschrik, een manager die eindelijk te ver ging. Die gebeurtenis geeft iemand het recht om de grote vraag te stellen, en maakt het verhaal achteraf ook vertelbaar. Bij vastzitten is er geen gebeurtenis. Precies daarom is het zo moeilijk serieus te nemen, ook voor degene die erin zit. Er is niets aan de hand, dus waar klaag je over?

Wat er eigenlijk is gebeurd, is een langzame ontkoppeling. Vroeg in een carrière bewegen inspanning en betekenis meestal samen: je werkt hard, je leert, je wordt beter, dat beter worden is zichtbaar en het doet je iets. Op een bepaald moment — vaak jaren later, vaak na de tweede of derde promotie — gaat de inspanning door terwijl de betekenis stilletjes wegblijft. Je doet het werk nog. Het werk wordt nog goed gedaan. Maar het deel van jou dat er iets om gaf hoe het ging, is ergens naartoe verdwenen, en je kunt niet zeggen wanneer. De dagen vullen zich nog. Eronder is iets vertraagd.

Er is een reden dat de directe vraag niet werkt. "Wat wil ik?" vraagt je om vanuit stilstand een heldere voorkeur te produceren over een toekomst die je niet hebt meegemaakt, in een functie die je misschien nooit van dichtbij hebt gezien, afgewogen tegen alles wat je zou verliezen. Dat kan niemand koud beantwoorden. Mensen die lijken te weten wat ze willen, zijn er bijna altijd tegenaan gelopen — een project dat hen onverwacht opslokte, een gesprek waar ze opgewonden van werden — en hebben er daarna woorden bij gezocht. De woorden komen het laatst. Vastzitten voelt als niet kunnen weten, maar het is vooral een tekort aan de kleine botsingen die het je zouden vertellen.

De eerste stap is dus niet die vraag beantwoorden. Het is even stoppen met die vraag stellen en in plaats daarvan bewijs verzamelen. Daar zijn de oefeningen hieronder voor. Maar daarvoor is het de moeite om drie andere dingen uit te sluiten, want vastzitten is een diagnose die mensen graag stellen als het echte probleem een minder vleiende naam heeft.

Sluit dit eerst uit

Drie dingen waarmee vastzitten verward wordt

Dat vlakke gevoel op je werk voelt van binnen hetzelfde, wat de oorzaak ook is, en wat bij de ene oorzaak helpt is bij de andere precies verkeerd. Van carrière wisselen om burn-out te genezen levert je burn-out op een nieuwe plek op. Blijven zitten om verstandig te doen over een slechte manager kost je jaren. Neem een eerlijk uur voor deze drie voordat je concludeert dat je vastzit.

1. Burn-out

Burn-out is uitputting. Je bent moe op een manier die slaap niet verhelpt, je bent cynisch geworden over werk dat je eerder serieus nam, en je levert minder terwijl je harder probeert. Leegloop is iets anders: je kunt het werk nog steeds doen, vaak goed, en je bent niet zozeer uitgeput als wel zonder trek. De zuivere toets is echte rust. Neem een goede pauze, twee weken als het kan, geen mail. Komt je energie terug maar is de vlakheid binnen een week na je terugkeer weer terug, dan is het leegloop. Herstelt rust je helemaal niet, behandel het dan als burn-out en pak dat eerst aan — vanuit uitputting kun je niet helder over richting nadenken. Ons artikel over Werkburn-out: signalen, oorzaken en herstel loopt de signalen en het herstel in detail langs.

2. Een slechte manager, of een slecht team

Verrassend veel van wat "ik weet niet meer wat ik wil" heet, is eigenlijk "ik weet precies wat ik wil en mijn manager staat ertussen." Je merkt het aan hoe specifiek het is. Als de vlakheid optrekt op de dagen dat die persoon er niet is, als je de drie besluiten kunt noemen die de zin uit je rol haalden, als een collega met dezelfde functie in een ander team het prima lijkt te doen, dan is het probleem plaatselijk en heeft het een naam. Een plaatselijk probleem los je op met één gesprek of één verschuiving, niet met een herbezinning op je hele leven. Het is ook een gesprek dat je misschien uit de weg gaat, en dat is weer een verhaal apart.

3. Een vraag over wie je bent, in werkkleding

Soms staat het werk voor iets groters. Een verjaardag met een nul erin, kinderen die weggaan of komen, een ouder die ziek wordt, het besef dat het leven dat je op je vijfentwintigste inrichtte is ingericht door iemand die niet meer bestaat. Dat soort vragen landt op je werk, omdat daar de meeste uren zitten en omdat van baan wisselen haalbaarder voelt dan je leven veranderen. Als die vlakheid met je mee naar huis gaat, het weekend in, de dingen in waar je vroeger van genoot, en als een nieuwe functie in je hoofd het niet echt oplost, dan is de vraag misschien breder dan je carrière. Ons artikel over Kun je nergens meer van genieten? Waarom — en wanneer het de moeite waard is om met iemand te overleggen is een goed beginpunt als dat dichter in de buurt komt.

Je hoeft nog niet te weten wat je wilt. Mikkel helpt je erachter te komen wat dat vastlopen je te zeggen heeft, en toetst dat verhaal voordat je ernaar handelt.

Geen aanmelden, geen mailadres, geen peptalk. Mikkel geeft weerwerk op de vleiende versie en op de rampzalige, en hij weet nog waar je vorige keer bleef.

Leg de leegloop voor aan Mikkel →

Het werk

Vijf oefeningen die duidelijk maken wat je wilt

Deze staan op volgorde. De eerste twee verzamelen bewijs, de derde en vierde maken er iets van, de vijfde test het in de praktijk. Doe ze over een periode van ongeveer zes weken, niet op één middag. Het hele punt is introspectie, die niet heeft gewerkt, te vervangen door observatie, die dat wel doet. Schrijf dingen op. Vastzitten is deels een geheugenprobleem: de momenten die je zouden vertellen wat je wil zijn klein en overleven geen week als je ze niet vastlegt.

Oefening 1: de energie-audit van twee weken

Houd veertien werkdagen lang een lopende notitie bij van je dag, in blokken van ongeveer een uur. Zet bij elk blok één van drie tekens: gaf energie, kostte energie, of neutraal. Meer niet. Niet wat je deed, niet waarom, niet of het belangrijk was. Alleen de richting van de naald.

  • Ga tot dag veertien niets interpreteren. Dit is de regel die mensen overtreden, en daarmee verpest je de oefening. Begin je op dag drie met theorieën, dan besteed je de resterende elf dagen aan het bevestigen van die theorie.
  • Markeer de middagdip en de maandagangst net als al het andere. Het zijn gegevens, en na twee weken kun je zien wat daarvan over het werk gaat en wat er simpelweg bij hoort als je een zoogdier bent.
  • Sorteer op dag veertien. Welke blokken gaven energie, en wat hadden die gemeen? Meestal niet het onderwerp. Het gaat om de modus: bouwen of onderhouden, alleen of met mensen, beslissen of uitvoeren, iets nieuws of iets goed afmaken.
  • Schrijf één zin op: "Ik krijg energie als ik X doe, en het kost me energie als ik Y doe." Dat is het eerste echte antwoord dat je hebt gehad, en het komt uit je agenda, niet uit je fantasie.

Oefening 2: je waarden naast je echte agenda

Vraag mensen wat ze in hun werk belangrijk vinden en de meesten komen met een redelijk lijstje: autonomie, leren, nuttig zijn, vakmanschap, zekerheid, mensen die ze respecteren. Het lijstje is zelden het probleem. Het probleem is dat niemand het naast de plek legt waar de uren heen gaan. Neem je lijstje, of maak er een met onze Waarden verhelderen: ontdekken wat ertoe doet oefening, die komt uit de benadering die bekendstaat als Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Open daarna de agenda van vorige maand en loop hem week voor week door.

  1. Schat per waarde eerlijk in hoeveel uur in die maand eraan besteed zijn. Niet hoeveel het had kunnen zijn. Hoeveel het was.
  2. Let op de waarden met een groot gat: belangrijk voor jou, bijna geen uren. In die gaten zit de vlakheid. Vastzitten is heel vaak een kwestie van waarden die zich voordoet als een kwestie van richting.
  3. Nu de moeilijke vraag: zit het gat in de functie, of in de manier waarop jij die functie invult? Soms krijgt een waarde nul uren omdat het werk die ruimte simpelweg niet heeft. Even vaak krijgt die nul uren omdat je die uren niet meer opeist — je begeleidde vroeger anderen, je pakte vroeger het vage project op, en op een bepaald moment werd je efficiënt in plaats daarvan.

Zit het gat in hóe je je rol uitvoert, dan heb je een goedkoper experiment beschikbaar dan van loopbaan veranderen — en dat doe je eerst.

Oefening 3: de brief uit twee toekomsten

Schrijf twee brieven, allebei van jezelf over twee jaar, allebei in de verleden tijd, alsof je een leven beschrijft dat je al hebt geleefd. In de eerste bleef je: dezelfde functie of de logische volgende stap in dezelfde lijn. In de tweede ging je richting waar de energie-audit op wees, hoe vaag ook. Elke brief is één pagina. Beschrijf een dinsdag, geen compilatie van hoogtepunten: wat je 's ochtends deed, met wie je sprak, waar je om zes uur moe van was.

  • Dat je het in de verleden tijd schrijft, maakt uit. Het haalt je uit het wensen en brengt je bij het beschrijven, en het maakt de saaie delen van elke toekomst zichtbaar. Elke toekomst heeft saaie delen. Vastzitten draait vaak op het vergelijken van de saaie delen van nu met een bedachte toekomst die er geen heeft.
  • Lees beide brieven een dag later terug en let op je lichaam, niet op je mening. Bij één van de twee zakt er iets of komt er iets omhoog terwijl je leest. Die reactie is informatie waar je met nadenken niet bij kwam.
  • Wees niet verbaasd als de "gebleven"-brief de betere is. Een flink aantal mensen ontdekt dat ze niet een andere baan wilden, maar een andere manier om in deze baan te staan — en in die brief komen ze daarachter.

Oefening 4: waar vragen mensen je altijd voor?

De oefeningen tot nu toe kijken naar binnen. Deze kijkt naar de vraag die er al naar jou is, en die makkelijk te missen is omdat hij binnenkomt als onderbrekingen. In de loop van een carrière wennen collega's, vrienden en familie eraan om voor een bepaald soort dingen bij jou te komen. Ergens chaos ordenen. Het moeilijke tegen de klant zeggen. Het spreadsheet repareren dat niemand anders snapt. Een kamer kalmeren. Je hebt het waarschijnlijk nooit geteld, want het voelt niet als werk; het voelt alsof iemand je een gunst vraagt.

  1. Zet de laatste tien keer op een rij dat iemand bij je aanklopte voor hulp, op werk of daarbuiten. Wat wilden ze precies? Wees specifiek over het werkwoord.
  2. Vraag twee of drie mensen die je werk goed kennen: "Waarvoor kom je naar mij toe en niet naar iemand anders?" Hun antwoorden zullen consistenter zijn dan je denkt, en waarschijnlijk niet wat er in je functietitel staat.
  3. Leg dit naast je energie-audit. Waar wat mensen je vragen samenvalt met wat je energie geeft, heb je iets gevonden waar zowel vraag naar is als trek in zit. Die overlap is een veel beter startpunt voor een richting dan een lijstje sectoren.

Oefening 5: kleine, omkeerbare experimenten voordat je ontslag neemt

Inmiddels heb je een zin over energie, een gat tussen waarden en praktijk, een richting die iets liet opveren, en een beeld van wat mensen al van je willen. Wat je niet hebt is bewijs, en de verleiding is om dat bewijs op de duurste manier te halen: door op te stappen. Doe dat niet. Ontwerp in plaats daarvan drie experimenten, elk klein genoeg om binnen je huidige leven te draaien en elk terug te draaien als het niks blijkt.

  • Een project: meld je aan voor het stuk werk dat in de richting ligt die je wilt testen, ook als het buiten je straatje valt. Vier tot zes weken is genoeg.
  • Een gesprek: zoek twee mensen die het werk al doen en vraag ze een slechte week te beschrijven. Geen goede week. Een goede week kan iedereen je verkopen.
  • Een cursus of een meeloopdag: kort en goedkoop kennismaken met hoe het werk echt voelt, zodat je reageert op het werk zelf en niet op de beschrijving ervan.
  • Schrijf voor elk experiment op wat als signaal zou gelden. "Als ik er op de weg naar huis nog over nadenk, is dat een ja. Als ik opgelucht ben als het klaar is, is dat een nee." Bepaal de toets voordat je de uitkomst ziet, anders lees je de uitkomst zoals je toch al leunde.

Wijzen drie experimenten over drie maanden dezelfde kant op, dan beslis je niet meer op basis van één slechte dinsdag. Dan beslis je op basis van bewijs, en die beslissing — welke het ook wordt — houdt beter stand als het moeilijk wordt. En dat wordt het.

Wie het raakt

Hoe je erover praat zonder een crisis aan te kondigen

Twee gesprekken worden bij vastzitten vaak vermeden, om tegengestelde redenen. Dat met je manager, omdat je bang bent dat het klinkt als één voet buiten de deur. Dat met je partner, omdat je bang bent dat het klinkt alsof het hele huis op het spel staat. Beide angsten zijn begrijpelijk, en beide gesprekken gaan beter dan verwacht als je ze neerzet als wat ze zijn: een verkenning, geen aankondiging.

Bij een manager: begin bij het concrete, niet bij het existentiële. "Ik merk dat het werk waar ik het best in ben en het meest van geniet X is, en daar krijg ik steeds minder van. Is er een manier om de verdeling te verschuiven?" Dat is een verzoek waar een fatsoenlijke manager iets mee kan, en het kost je niets als het antwoord nee is. "Ik weet niet of dit nog wel bij me past" is een bekentenis waar ze iets mee móeten, en het meeste wat ze ermee kunnen doen is slecht voor jou. Je mag je experimenten binnen je functie doen zonder ze aan te kondigen.

Bij een partner is het risico omgekeerd: je zit hier al maanden mee, en de eerste keer dat je het uitspreekt komt het er compleet en angstaanjagend uit. Zeg het eerder en kleiner. "Ik voel me vlak over mijn werk en ik wil snappen waarom voordat ik iets doe. Ik ben niet van plan ontslag te nemen. Ik wil je onderweg vertellen wat ik erover ontdek." Met die zin maak je een bondgenoot. Met de versie waarin je een half besloten ontslag aankondigt maak je een tegenstander, en je hebt die bondgenoot nodig. Als je een van deze gesprekken al weken uitstelt: ons artikel over Het lastige gesprek dat je blijft uitstellen: een script, en hoe je het oefent heeft daar een structuur voor, en een manier om te oefenen voordat het echt telt.

Eerlijke grenzen

Wanneer het probleem niet over richting gaat

Alles hierboven gaat ervan uit dat de vlakheid over je werk gaat. Soms is dat niet zo, en dan zou het oneerlijk zijn om te doen alsof een loopbaanoefening het oplost. Als het gebrek aan trek zich over de rest van je leven heeft verspreid — je geniet niet meer van de dingen die je leuk vond, je slaapt slecht of te veel, de weekenden zijn net zo vlak als de werkdagen — dan is je werk waarschijnlijk de plek waar de stemming opduikt, niet de oorzaak ervan. Ons artikel over Geen motivatie en je weet niet waarom — wat er vaak onder zit is de volgende die je moet lezen, en duurt het al weken, dan hoort daar ook een gesprek met je huisarts bij. Pak eerst de stemming aan. Loopbaankeuzes die je vanuit een dip maakt, zijn meestal keuzes om te ontsnappen in plaats van keuzes om ergens naartoe te gaan, en die houden slecht stand.

Geld is de andere eerlijke grens. De experimenten hierboven zijn met opzet goedkoop, maar echt van richting veranderen betekent vaak een periode van minder verdienen, en voor sommige mensen is dat op sommige momenten geen optie: een hypotheek die al maximaal gerekt is, een partner tussen twee banen, kinderen in een dure leeftijd. Zit jij in die situatie, dan is de eerlijke zet om eerst rust in je financiën te brengen en de oefeningen alsnog te doen, zodat je weet waar je naartoe wilt zodra de kans zich voordoet. Weten wat je wilt en wachten op het juiste moment is niet hetzelfde als vastzitten. Dat is een plan met een datum die je nog niet zelf bepaalt.

En een coach, mens of niet, is geen recruiter en geen loopbaanbureau. Niemand in dit proces overhandigt je een functietitel die de vraag oplost. Wat goede coaching doet is kleiner en nuttiger: het houdt je eerlijk over wat het bewijs zegt, het betrapt je als je vanaf een conclusie terug begint te redeneren, en het zorgt dat je de afspraken nakomt die je met jezelf maakte over de experimenten. Heb je daarnaast iemand nodig die de arbeidsmarkt in jouw vakgebied kent, dan is dat een ander iemand — en die is het waard om apart te zoeken.

Waar coaching past

Wat Mikkel doet als je vastzit

Het lastige aan vastzitten is dat jij de enige bent die het ziet, en je bent geen neutrale getuige. Alleen met die vraag bouwen mensen meestal een van twee verhalen. Het vleiende verhaal: ik ben te goed voor deze plek en de juiste functie lost alles op. Het catastrofale: ik heb vijftien jaar verspild en het is te laat om te veranderen. Beide zijn op hun manier comfortabel, want beide ontslaan je van de plicht om experimenten te doen. Meestal is geen van de twee waar.

Mikkel, de executive coach van Verke, is gebouwd om de getuige te zijn die het niet zomaar met je eens is. Hij vraagt wat de energie-audit werkelijk liet zien, niet wat je verwachtte dat die zou laten zien. Hij geeft even rustig weerwerk op de vleiende versie als op de rampzalige, en hij merkt het als je een mislukt experiment stilletjes hebt geherdefinieerd tot een succes. Heb je je drie experimenten gekozen, dan houdt hij je eraan, en hij weet nog waartoe je je vorige keer verbond, zodat het gesprek verdergaat waar het stopte in plaats van opnieuw te beginnen.

Hij repeteert ook. Het gesprek met je manager over een andere verdeling van je taken, of dat met je partner over wat je al maanden meedraagt, kun je oefenen met Mikkel in de rol van de ander — inclusief het antwoord waar je het meest tegen opziet, zodat de eerste keer dat je het hardop zegt niet de keer is die telt. Hij werkt in tekst of via spraak, op welk uur de leegloop ook het hardst is, en je hebt geen account nodig om te beginnen.

Begin bij waar je nu echt staat

Vertel Mikkel hoe het werk er van buiten uitziet en hoe het van binnen voelt. Hij helpt je de energie-audit opzetten, leest zonder je te vleien wat eruit komt, en ontwerpt het eerste experiment dat het proberen waard is — en hij zegt het gewoon als wat je beschrijft eerder klinkt als burn-out of een dip dan als een richtingsvraag. Je hebt geen account nodig om te beginnen, en niemand die zegt dat je je passie moet volgen.

Vertel Mikkel waar je vastzit — geen account nodig

Verder lezen

FAQ

Veelgestelde vragen

Wat is vastzitten in je carrière?

Afdrijven in je loopbaan betekent dat je je werk nog steeds goed doet, terwijl het waarom stilletjes is verdwenen. Er is niets dramatisch gebeurd. Je hebt niet gefaald, je bent niet aan de kant geschoven, en je cv ziet er prima uit. Maar de inspanning die je erin stopt en de zin die je eruit haalt zijn van elkaar losgeraakt, en je merkt het vooral aan het verschil tussen hoe je werk eruitziet en hoe het voelt. Het is niet hetzelfde als een burn-out, want dat is uitputting, en niet hetzelfde als een slechte manager, want dat is een probleem met een naam. Wie afdrijft, is eerder richtingloos dan uitgeput, en het belangrijkste symptoom is dat de vraag wat je eigenlijk wilt niet meer te beantwoorden lijkt.

Hoe kom ik erachter wat ik met mijn loopbaan wil?

Niet door die vraag rechtstreeks te beantwoorden. Wie vastzit, heeft hem meestal al honderd keer gesteld zonder antwoord, omdat de vraag te groot en te abstract is om vanuit stilstand te beantwoorden. Begin liever bij kleinere, waarneembare dingen: welke uren van de week je energie geven en welke je energie kosten, welke van jouw waarden je agenda werkelijk dient, waarvoor mensen altijd bij jou aankloppen. Doe daarna kleine experimenten die je kunt terugdraaien, en kijk hoe je reageert. Wat je wil, is zichtbaar in je gedrag lang voordat je het in een heldere zin kunt zeggen.

Moet ik ontslag nemen als ik vastzit?

Meestal niet als eerste stap. Opzeggen is het grootste experiment dat je kunt doen en het minst terug te draaien, en bij vastzitten weet je nog niet wat je aan het testen bent. De meeste mensen varen er beter bij om hun baan voorlopig te houden en die te gebruiken als stabiele basis voor kleinere experimenten: een project buiten je gewone straatje, een cursus, een dag meelopen met iemand wiens werk je interesseert, of één eerlijk gesprek met je manager over waar je meer van wil. Als die experimenten een paar maanden dezelfde kant op blijven wijzen, wordt weggaan een beslissing op basis van bewijs in plaats van op basis van een slechte dinsdag. Als het geld krap is, is eerst stabiliseren de eerlijke zet, geen smoes.

Is loopbaanleegloop hetzelfde als burn-out?

Nee, al kunnen ze overlappen en wordt vastzitten vaak verkeerd als burn-out bestempeld. Burn-out is uitputting: je bent doodop, cynisch over het werk, en je prestaties zakken ondanks alle inspanning. Vastzitten lijkt meer op een gebrek aan trek: je kunt het werk doen, vaak goed, maar je kunt niet zeggen waarom het uitmaakt en je zou er niet opnieuw voor kiezen. De toets is rust. Als een echte vakantie je energie terugbrengt maar de vlakheid binnen een week na je terugkeer weer opduikt, zit je waarschijnlijk vast en ben je niet opgebrand. Herstelt rust je helemaal niet, behandel het dan eerst als burn-out, want uitgeput kun je niet helder over richting nadenken.

Kan een AI-coach helpen met een loopbaanrichting?

Bij het denkwerk kan het zeker helpen, en daar lopen de meeste mensen vast. Verke's coach Mikkel werkt met leegloop door het verhaal dat je over je situatie vertelt te toetsen, weerwerk te geven op zowel de vleiende als de rampzalige versie, en je te houden aan de kleine experimenten die je koos. Hij helpt je de energie-audit opzetten, lezen wat eruit komt, en het gesprek met je manager of je partner repeteren voordat je het voert, met hem in de rol van de ander. Hij is geen recruiter en geen loopbaanbureau, en hij overhandigt je geen functietitel. Wat hij biedt is een helder hoofd en iemand die het niet zomaar met je eens is.

Verke biedt coaching, geen therapie of medische zorg. Resultaten verschillen per persoon. Als je in crisis bent, bel 988 (VS), 116 123 (VK/EU, Samaritans), of je lokale noodnummer. Ga naar findahelpline.com voor internationale hulpbronnen.