Verke Editöryal

Çocukluk örüntüleri yetişkin ilişkilerinde nasıl ortaya çıkar

Verke Editör Ekibi · 2026-01-22

Yine aşırı tepki verdin. Bunu zaten hissediyorsun — az önce olanla içindeki tepkinin yüksekliği arasındaki oransızlığı. Karşı taraf aslında o şeyi yapmadı. Ya da küçük versiyonunu yaptı ve senin tepkin büyük versiyona ayarlıydı. Çocukluk kalıplarının yetişkin ilişkilerinde nasıl ortaya çıktığını fark etmeye başladıysan, bu fark edişin kendisi işin ilk hamlesidir.

Kısa cevap: erken deneyimler yetişkin ilişkilerini belirlemez ama onları eğer. Bakımın nasıl verildiği (ya da verilmediği), uyum sağladığın dinamikler, içinde büyüdüğün duygusal hava — bunlar sinir sisteminin neyi tanıdık, tehditkâr, güvenli ya da uğruna savaşmaya değer olarak okuduğunu şekillendirdi. Çoğu insan çocukluğunu yeniden sahneye koymuyor. Çocukluğun çizdiği bir şablondan tepki veriyor. Şablonu gevşetmek geçmişi silmeyi gerektirmez. Geçmişin odada olduğu anları fark etmeyi gerektirir.

Zihin çalışan modellerini erkenden inşa eder. Genç bir yetişkin olduğunda; bağımlı olduğun insanlardan ne bekleyeceğine, bir şey istemenin ne kadar güvenli olduğuna, çok fazla olursan ne olacağına, yeterince olmazsan ne olacağına dair örtük kurallar taşıyorsundur. Bu kurallar inanç gibi hissettirmez. Gerçeklik gibi hissettirir. Otomatik çalışırlar — bu da onları güçlü kılan ve aynı zamanda bir şey onları devreye sokup tepki orantısız hissedene kadar görünmez tutan şeydir.

Psikodinamik çalışma bu devreye girişleri bilgi olarak ele alır. Oransızlık bir ipucudur: şimdiki bir şey daha eski bir şeye dokunuyor. İş, çocukluğu ayrıntısıyla kazımak değil — eski bir şablonun şimdiki bir tepkiyi şekillendirdiği anları fark etmek ve yavaş yavaş farklı bir yanıt inşa etmek. Johansson ve meslektaşlarının 2017'de internet üzerinden psikodinamik terapi denemesi, yakından ilişkili kalıplar için 2 yıllık izlemde de korunan büyük etkiler buldu (d=1,05) (Johansson et al., 2017). Lindegaard ve meslektaşlarının 2024 tarihli çalışması bu etkileri tekrarladı ve genişletti (Lindegaard et al., 2024). Wiebe ve Johnson'ın çiftlerde bağlanma örüntüleriyle doğrudan çalışan duygu odaklı terapi üzerine 2016 tarihli derlemesi, çift sıkıntısı için %70–75 iyileşme oranları bildirdi (Wiebe & Johnson, 2016). Örüntüler gerçektir. Aynı zamanda üzerinde çalışılabilir.

1. "Yine bu" hissini fark et

Bazı tepkilerin yanında bir tanıma duygusu gelir — yorgun bir "yine buradayız" hissi, tam bu duygusal yerde daha önce de bulunmuşluk hissi. Bu tanıma altın değerindedir. Sisteminin, eski bir şablonun az önce devreye girdiğini sana işaret etmesidir. Çoğu insan, tepkinin kendisi çok yüksek sesli olduğu için tanımayı atlayıp geçer. Yanıt vermeden önce tanımayı fark etme pratiği yap.

2. İzini sür — bu sana neyi hatırlatıyor?

Devreye girmeyi fark ettikten sonra sor: bu duygu bana neyi hatırlatıyor? Durumu değil — duyguyu. Cevap çoğu zaman bir görüntü, bir anı parçası ya da bir döneme veya bir kişiye dair genel bir his olarak gelir. Düzgün bir hikâye olması gerekmez. İzini sürmenin kendisi tepkiyi otomatik olmaktan çıkarıp tanıdık hale getirir.

3. Genç haline hoş geldin de

Tepkinin altındaki daha genç versiyonunu hissedebildiğinde şunu dene: bu tepki yedi yaşındaysam mantıklı. Ya da on iki. Ya da şablon genellikle hangi yaşta devreye giriyorsa o yaş. Egzersiz gerilemeyle ilgili değil — tanımayla ilgili. İçindeki genç, gerçek bir duruma elindeki araçlarla yanıt veriyordu. O yanıt o zamanlar çılgınlık değildi; sadece şimdi güncelliğini yitirmiş durumda.

4. Yetişkin yanıtı

Şimdi o zamankinden daha fazla aracın var. Yetişkin sen bir konuşmadan ayrılabilir. Yetişkin sen ihtiyacı olanı isteyebilir. Yetişkin sen bir partnere, hareketini sergilemek yerine az önce neyin devreye girdiğini söyleyebilir. Yetişkin yanıt, daha gencin bastırılması değildir — daha gencin sahip olmadığı kapasitenin eklenmesidir. İkisi de oradadır. Sıradakini yetişkin olan seçer.

5. Bir kez farklı bir yanıt dene

Bir sonraki sefer devreye girmeyi fark ettiğinde belirli, farklı bir yanıt dene. Tüm kişiliğini reforme etmeye çalışma — sadece her zamanki senaryoda küçük bir kesinti. Gitmek yerine kal. Tahmin etmek yerine sor. Üzerine eyleme geçmek yerine rahatsızlıkla otur. İlk seferde kötü hissettirecek. Kırkıncı seferde hissettirmeyecek. Şablonlar, inşa edildikleri gibi tekrar yoluyla yeniden yazılır.

Kalıplar gerçekten travmatik deneyimler içeriyorsa — istismar, ihmal, kayıp — ya da bu malzemeyle çalışmak günlük hayatına engel olacak şekilde seni dengesizleştirdiyse, lisanslı bir terapistle çalışmak doğru bir sonraki adımdır. Bazı malzemelerin taşınması için düzenli bir ilişki gerekir ve terapistler tam da bunun için eğitim alır. Rehberler için opencounseling.com ve findahelpline.com.

Derinlemesine çalışma tarafı için — hangi şablon yeniden devreye giriyor, hangi eski duruma karşılık veriyor, içindeki gencin neye ihtiyacı vardı ve neyi alamamıştı — Verke'nin Anna'sı seanslar boyunca yavaş yavaş fark etmek için tasarlanmış psikodinamik bir koçtur. Eğer kalıp en çok mevcut bir ilişkinin içinde aktifse ve döngüyü bu ilişkinin içinden çalışmak istiyorsan, Marie duygu odaklı terapiyi kullanır; bu yaklaşım çiftlerdeki bağlanma kalıpları üzerine kuruludur.

Yöntemin tam açıklaması için bkz. Psikodinamik Terapi (PDT).

• Verke'de Psikodinamik Terapi nasıl işliyor
• Anna ile tanış — Verke'nin psikodinamik koçu
• Neden kendi ayağıma kurşun sıkıyorum
• Neden yanlış insanlara çekiliyorum
• Psikodinamik terapi gerçekte ne yapar